Afgelopen zondag wijdde Arjen Lubach een uitzending aan de combinatie van complotgekkies en The Social Dilemma. Eentje die zeker de moeite van het terugkijken waard is. Sociale media zijn ontworpen om de aandacht zo lang mogelijk vast te houden, om zo geld te verdienen. (Dat wist je al.) Met complottheorieën gaat dat gemakkelijk. Mensen die daar naar kijken, blijven langer hangen; dus worden ze door platformen als YouTube, Facebook en Instagram gepushed om nog meer complottheorieën te zien. Wat dan optreedt, heet confirmation bias: je ziet het meer, dus geloof je het meer.
De Amerikaanse samenzweringstheorie QAnon lijkt een ver-van-mijn-bed-show. Maar dat is het niet. In Nederland is het vermoorden van politici op basis van roddels en achterklap een eeuwenoude traditie. Johan en Cornelis de Witt kunnen daar niet meer over meepraten. Zij werden op 20 augustus 1672 in Den Haag vermoord door leden van de plaatselijke schutterij. Die waren opgehitst door de sociale media van die tijd: pamfletten. Op die pamfletten werden ze uitgemaakt voor landverraders, zouden ze de duivel aanbidden, kinderen eten en nog meer van zulke narigheid.
Klinkt het al bekend? Dezelfde tactiek wordt nu toegepast. De huidige ‘elite’ zou zich bezighouden met allerlei verwerpelijke praktijken.
Het nadeel van alle complot-bullshit is dat het al eeuwenlang gerecycled wordt. Het baby-moorden / bloeddrinken is ouder dan het christendom. De Romeinen beschuldigden de christenen er al van kannibalen te zijn omdat ze het lichaam van christus aten en zijn bloed dronken.
Vreemd genoeg zit er door de symboliek, gebruikt door de kerk, een kern van waarheid in. Dat maakt de mythe gemakkelijk te verkopen. Gedurende de hele middeleeuwen deden beschuldigingen van satanisme, hekserij en pedofilie het prima om tegenstanders monddood te maken.
Helaas voor de complot-wappies maakt de formalisering van de rechtspraak het steeds lastiger om iemand ongestraft uit te maken voor pedofiel of babyeter. Door het ongefundeerd verspreiden van de meest walgelijke leugens kan iemand, nog voor de onschuld bewezen is, al flink zijn getroffen door de leugen.
Het is een beetje zoals aangepakt worden door de FIOD. Eerst ben je alles kwijt, tot je kan bewijzen dat je iets niet hebt gedaan. Vandaar dat vals beschuldigen middels smaad en laster strafbaar is. Het doen van een valse aangifte is ook een misdrijf. Maar dat alle complottheorieën worden gerecycled, is wel lekker milieubewust. Dat dan weer wel.
In 2002 was heel Nederland in shock door de moord op politicus Pim Fortuyn. We zijn achttien jaar verder nu. In 2020 lijkt bedreiging met de dood weer een normale omgangsvorm te worden. Politici worden bedreigd door opgehitste figuren die via “nieuwe media” hun informatie ontvangen. Het zijn nu geen pamfletten meer maar vlogs en Facebookposts. Die gebruiken dezelfde sociale media-technieken om de aandacht van de kijker vast te houden. Dus worden de theorieën – eenmaal aangeklikt – door je strot geduwd. De radicalisering van mensen wordt niet eenvoudiger gemaakt, wel gemakkelijker.
De Zwarte Pieten-discussie die nu al een aantal jaren wordt gevoerd op sociale media-platformen in Nederland, was de eerste keer dat ik polarisatie zag bij vrienden en kennissen. Mensen raakten verdeeld in twee kampen: voor of tegen. Het idiote was dat er via online platforms niet meer te praten viel met mensen die ik ken. Dus ging ik offline met hen praten. Dat werkt anders. Ik zou bijna willen zeggen: beter.
Twittert je tante dat Rutte een pedofiel is die babybloed drinkt? Ga eens een wijntje met haar doen en vraag haar waarom ze al die onzin retweet. Offline is confronterend en maakt mensen bewust van wat er staat. Keyboard warriors zijn er al genoeg. Maar mensen die luisteren zijn er te weinig. Uiteindelijk wil iedereen gehoord worden. En die feedback komt offline veel beter over.
