Op een dag als vandaag, 4 mei, moet ik altijd even denken aan Fritz Haber: Duits patriot, chemicus en van joodse komaf. Waarom ik aan hem moet denken? Niet omdat hij omkwam in Auschwitz. Nee, verre van dat.
Direct na de Eerste Wereldoorlog (1914 – 1918) won Haber de Nobelprijs voor de Scheikunde, voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van kunstmest. Dat is niet mis. Kunstmest is één van de belangrijkste uitvindingen van de twintigste eeuw. Vandaag de dag groeit bijna de helft van al ons voedsel dankzij kunstmest. Je kan dus rustig stellen dat zonder Haber de helft van de huidige wereldbevolking er niet zou zijn geweest.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Haber als hoofd van de chemische divisie van het Duitse leger verantwoordelijk voor de ontwikkeling van chloorgas. Hij zag grootse mogelijkheden en haalde het Duitse opperbevel over zijn nieuwe wapen in te zetten. Op 22 april 1915 werden aan het front duizenden cilinders met chloorgas geopend, op een moment dat de wind richting Franse linies stond. Vanuit een Duitse loopgraaf keek Haber toe. Hij zag hoe de eerste gifgasaanval uit de geschiedenis meer dan vijfduizend Franse militairen doodde, tegenover nul aan Duitse zijde.
Op het verwijt van een naaste medewerker dat gifgas een barbaars middel is en in strijd met het oorlogsrecht, antwoordde hij: “dood is dood, hoe het ook tot stand wordt gebracht”.
Haber werd een nationale Duitse held. De minister van Oorlog schreef hem: “Uw prachtige successen zullen altijd in de geschiedenis voortleven en zullen niet vergeten worden”.
Na de Eerste Wereldoorlog leidde Haber als gevierd chemicus een groot wetenschappelijk instituut, waar in de jaren twintig een nieuw insecticide werd ontwikkeld: Zyklon B.
In 1933 kwam Hitler aan de macht. Haber moest vluchten naar Groot-Brittannië. Voor de nazi’s was hij namelijk geen nationale held, maar gewoon een jood.
Een jaar later, in 1934, stierf hij aan een hartaanval. De Tweede Wereldoorlog en de Endlösung bleven hem bespaard, maar het overgrote deel van zijn familie had minder geluk. Zij behoorden tot die 1,1 miljoen mensen die in Auschwitz met Zyklon B werden vergast.
