Bron: Photo by hotblack at Morguefile.com
Mijn 444e tiksel op 4 mei. Niet vrolijk, wel gedenkwaardig. Want vandaag herdenken we, nietwaar? Maar ik vraag me zo langzamerhand af, wíé we nu allemaal (moeten) herdenken? Wie wel, wie niet? En waarom?
Ik wil zeker niet respectloos zijn; ik herdenk ook mijn grootouders op haar verjaardagen en sterfdagen. En mijn zes jaar geleden overleden favoriete oom. Ik wil vandaag dus ook best mijn best doen om even stil te staan bij alle slachtoffers van…
Dat is dus het probleem: slachtoffers waarvan? Van wat? Wat is oorlog, wat niet? Wie hoort erbij, wie niet? Ik snap wel dat de oudere generatie – dat handjevol mensen dat De Oorlog nog meegemaakt heeft – er werkelijk niets meer van snapt. Vroeger was alles nog relatief duidelijk: op 4 mei herdachten we de oorlogsslachtoffers vanaf 1940 en op 5 mei vierden we dan het bevrijdingsfeest. Maar dat was blijkbaar te kort door de bocht, want eigenlijk hoorde de Eerste Wereldoorlog er ook wel een beetje bij. Oh ja, en Indonesië, natuurlijk; sinds 2022 expliciet opgenomen in het memorandum, de tekst die het kader van de Nationale Herdenking definieert.
Maar vandaag de dag luidt die officiële definitie, dat memorandum van de Nationale Herdenking, wéér heel anders:
“Tijdens de Nationale Herdenking herdenkt Nederland allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna.”
“Allen – burgers en militairen.” Dus eigenlijk iedereen. Niet alleen Nederlanders, niet alleen degenen die vochten. Iedereen. “Zowel in WOII, Indonesië, als in oorlogssituaties […] daarna.” En: “Waar dan ook ter wereld.”
Daar komen dan in de toekomst zeer waarschijnlijk nog gesneuvelde astronauten bij, want onze vlucht weg van de aarde is toch eveneens een gevolg van al die oorlogen die we voeren en waarmee we de aarde niet enkel door de CO2-uitstoot onleefbaar (gaan) maken? We worden door onze wraak- en hebzucht alhier immers gedwongen om op zoek te gaan naar alternatieven aldaar. Indirect zijn wij dan allemaal vluchtelingen en zij dus óók oorlogsslachtoffers.
Toegegeven, dat is wel een beetje (te) ver doorgedacht. Maar inmiddels weet ik niet meer hoe of wat. 4 mei 2022 – dik twee maanden na de Russische invasie in Oekraïne – kwam Femke Halsema tijdens haar speech op de Dam ineens met de Oekraïense slachtoffers op de proppen. Die moesten nu ook mee herdacht worden (die van de oorlog vanaf 2014 waren dan weer wat minder belangrijk). Dat ze nu zelf, twee jaar later, niet meer zo goed weet dat ze dat gezegd heeft, is tot daaraan toe. Maar als haar gevraagd wordt, waarom de oorlogsslachtoffers van Palestina dan nu niet ook genoemd kunnen worden, zegt ze meteen: “Dat ga ik niet doen.” Als in: “Ja, nee, mooi niet. Daar brand ik mijn vingers niet aan.”
Maar waarom niet? Gaza is toch ook maar een van de vele ‘oorlogssituaties’ ergens op deze wereld? Wat bijvoorbeeld te denken van al die oorlogsslachtoffers in Syrië (sinds 2011 ~600.000 doden), Ethiopië (grofweg een half miljoen slachtoffers), Soedan (400.000+, met Darfur erbij dik 700.000) of Irak (schattingen gaan uit van ca. een miljoen)? En hoe zit het met al die slachtoffers van vroegere – en nog steeds doorsluimerende – oorlogen in Somalië (~half miljoen doden) of Afghanistan (meer dan twee miljoen)? Of de honderdduizenden slachtoffers van al die drugsoorlogen in Mexico, Columbia en Venezuela? Herdenken we die nu ook allemaal?
Nee, niet echt. Die niet. We kiezen lekker zelf wie we herdenken en wie niet. Zo mochten in de gaskamers vermoorde homo’s aanvankelijk (1970 en bij een latere poging in 2020) bijvoorbeeld niet op de Dam herdacht worden. Kransje leggen? No way. Daarna toch wel, want giga ophef, nadat André van Duin in 2021 voor hen. en de gehele LGBTQI+ gemeenschap in de bres sprong. Maar dan wel graag bij het homomonument (sinds 1979 achter de Westerkerk) en niet op de Dam. (bron)
Hoe hypocriet wil je het hebben?
Enfin. Ook bij Dodenherdenking zijn we inmiddels aangekomen in het inclusieve tijdperk. Immers: het memorandum is bewust zeer algemeen geformuleerd om alle verschillende oorlogsslachtoffers in te kunnen sluiten.
En zo herdenken we op 4 mei nu gewoon alles en iedereen. Wel, dan herdenk ik – naast alle oorlogsslachtoffers waar ook – mijn lieve Mona, mijn oom, mijn grootouders, en nog een paar mensen die ik ooit gekend en gewaardeerd heb. Allemaal slachtoffers van één grote oorlog die ‘mensheid’ heet. Een oorlog die verder woedt tot we elkaar uitgeroeid hebben.
Pas dan is er niemand meer om nog iemand te herdenken.
Pas dan zijn we klaar.
