Fotobron: cover roman De talkshowcarrousel
‘Goedenavond, dames en heren. Welkom bij Zomergast. Zoals u wellicht de afgelopen dagen uit de media heeft vernomen, wordt dit een hele bijzondere aflevering. Voor deze speciale gelegenheid een extra lange uitzending met niet één maar twee zomergasten. Twee iconen uit de Nederlandse televisiegeschiedenis, mag ik wel zeggen. We wijken vanavond iets af van het gebruikelijke format waarbij één gast een avond lang de gelegenheid wordt geboden zijn of haar favoriete tv-fragmenten aan de kijkers voor te schotelen.
Het wordt een thema-uitzending. De gasten hebben gezamenlijk een top 15 samengesteld van talkshowfragmenten uit de rijke geschiedenis van de Nederlandse televisie. Daar zitten legendarische fragmenten tussen, maar ook wat onbekendere juweeltjes, kan ik alvast wel verklappen. Als kers op de taart zal vanavond tevens de uitverkiezing plaatsvinden van de opiniemaker van de eeuw: iemand die in het topfragment, helemaal aan het slot van deze avond, zijn of haar opwachting zal maken. Een persoon die door mijn gasten als dé opiniemaker van driekwart eeuw Nederlandse televisie beschouwd wordt. Blijft u dus vooral kijken, rond de klok van twaalf uur zal de ontknoping volgen.
Ik denk dat mijn gasten nauwelijks introductie behoeven. Theo van Goch presenteerde ruim twintig jaar lang het succesvolle praatprogramma Een aangename kout, voordat de tv-maker en regisseur zich volledig ging toeleggen op zijn cinematografische werkzaamheden. Zijn jongste film, het Engelstalige Interview from Jail, bleek een ware kaskraker, en niet slechts in ons land, het betekende zijn internationale doorbraak. Ischa Swaab behoorde in de jaren zeventig en tachtig tot de fine fleur van de Nederlandse dag- en weekbladjournalistiek, toen hij met grote regelmaat goed was voor een interview dat het mediawereldje op zijn grondvesten deed schudden. Tegenwoordig kennen we hem natuurlijk vooral van Ischa Laat, een van de langstlopende talkshows van ons land. Na vijfendertig jaar is zijn praatprogramma uitgegroeid tot een waar instituut. Misschien wel ‒ nog altijd ‒ de succesvolste talkshow op de Nederlandse televisie. Mag ik dat zo zeggen, Ischa? Voor de goede orde, we hebben afgesproken elkaar te tutoyeren. Heren, welkom. Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: Was het moeilijk voor jullie om tot een consensus te komen voor wat betreft de vijftien fragmenten die we de komende uren voorbij gaan zien komen?’
‘Mag ik even bezwaar maken? Ik denk toch echt dat Een aangename kout beduidend succesvoller was dan Ischa Laat!’
‘Ik had het over de succesvolste nog lopende talkshow, Theo.’
‘Laat hem raaskallen, Jeannette: klein penisje, klein ego.’
‘Hoor wie het zegt…’
‘Heren, voordat deze uitzending nu al dreigt te ontsporen, om terug te komen op mijn vraag: Zaten jullie grotendeels op één lijn voor wat betreft de uitgekozen fragmenten?’
‘Dat kun jij beter beantwoorden, Theo.’
‘Want?’
‘Jij deed nogal moeilijk over nummer vier.’
‘Die wilde ik er graag in hebben, ja. Maar hoezo deed ik moeilijk? Als wisselgeld kreeg jij van mij fragment drie, waar ik helemaal niks mee had: iedereen tevreden. Jeannette, je vindt het vast niet erg als ik er eentje opsteek?’
Theo van Goch haalt een pakje sigaretten en een aansteker – een blauw wegwerpding van doorschijnend plastic − tevoorschijn en steekt een sigaret op.
‘Ga je gang, Theo. Beste kijkers, voor deze éne keer hebben wij als VPTO, in samenspraak met het Media Park en de brandweer Hilversum, besloten af te zien van ons strenge antirookbeleid. De komende paar uur is het Theo toegestaan te roken. Ischa heeft ons vooraf laten weten geen bezwaren te hebben en ik heb er evenmin moeite mee. Het geeft wellicht niet het beste voorbeeld voor onze jeugd en het Ministerie van VWS zal het ons niet in dank afnemen, maar Theo wilde anders niet komen en dit project was té uniek om te laten liggen. De boete nemen we dan maar op de koop toe.’
‘Alles voor de kijkcijfers, nietwaar?’
‘Niet zo cynisch, Ischa, je hebt er zonder morren mee ingestemd.’
‘Onder protest, archaïsche schoorsteen! Wat moeten onze vapende jongeren wel niet denken: de grote filmmaker Theo van Goch paft zich een rolberoerte dus het is prima als wij ook maar met het echte werk beginnen?!’
‘Lul niet, Swaab, ik ben niet verantwoordelijk voor wat die piepkuikens allemaal uitspoken. Als ze van pappie en mammie permissie hebben om aan de e-sigaret te lurken: het zij zo. Op die leeftijd wil je alles uitproberen. De meesten lurken tegen de tijd dat ze zestien, zeventien zijn op iets héél anders, trouwens.’
‘Heren, ter zake! Voordat we het eerste fragment instarten zou ik graag van jullie willen weten welke criteria jullie hebben gehanteerd. Waarom het ene fragment wel en het andere niet? Er waren letterlijk duizenden fragmenten om uit te kiezen.’
‘Toeval.’
‘Dat kan ik me niet voorstellen.’
‘Theo onderdrijft schromelijk. We zijn uiterst consciëntieus te werk gegaan, vanuit een longlist van méér dan honderd fragmenten hebben we ons zuchtend en steunend naar de dertig, twintig, uiteindelijk vijftien fragmenten geworsteld.’
‘Je maakt een grapje? Jullie hadden aanvankelijk meer dan honderd fragmenten?’
‘Ischa overdrijft schromelijk. Met pijn en moeite hebben we vijftien fragmenten uit de tv-geschiedenis kunnen opduikelen die de moeite waard waren om vanavond aan de goegemeente te tonen.’
‘Nou, dat belooft wat voor deze avond. Dan zal het ook wel zwaar voor jullie geweest zijn om dé opiniemaker van de eeuw hieruit te distilleren?’
‘Geenszins, Ischa en ondergetekende zaten wat dat betreft meteen op één lijn!’
‘Theo, jullie kwamen met het plannetje deze Top 15 op te leuken met die bijzondere uitverkiezing van de opiniemaker van de eeuw. Vertel eens, wat is precies het idee daarachter?’
‘Je moet er niet te veel achter zien: Wij hebben iemand uitgekozen die vijfenzeventig jaar gebabbel op de Nederlandse tv representeert. Iemand die helemaal aan het slot, in ons nummer één fragment, tot de kern weet te komen zoals niet meer gebeurd is sinds de tijden van Plato en Aristoteles.’
‘Dat zijn grote woorden. Kun je dat iets verduidelijken?’
‘Nee. Ik zou zeggen, wacht rustig af, over een uurtje of zes ben je wijzer. Je, júllie, beste kijkers, zullen worden weggeblazen! Berg uzelve reeds!’
‘Dat klinkt veelbelovend. Heren, ik denk dat het tijd is om te gaan kijken naar het eerste fragment. We gaan een propvolle avond tegemoet en de zendercoördinatrice vergeeft het ons nooit wanneer we tot diep in de nacht doorgaan. En we hebben al twee uurtjes extra gekregen. Zes uur, van nu tot middernacht, zou voldoende moeten zijn.’
‘Fuck die coördinatrice! Die behoort zich helemaal niet te bemoeien met de inhoud van de programma’s!’
‘Maar wel met de begin- en eindtijd, Theo. Helaas, het is niet anders. Goed, nummer vijftien op de lijst dus, want we tellen vanzelfsprekend af naar jullie nummer één. Willen jullie hem inleiden of zullen we eerst kijken?’
‘Vertonen maar die handel!’
Ischa Swaab maakt met een minieme handbeweging duidelijk dat hij zich aansluit bij zijn buurman.
‘We gaan kijken naar een fragment van de talkshow Sonya. De legendarische zaterdagavondshow die gepresenteerd werd door Sonya Barendsen, de grande dame van de Nederlandse televisie die in de vorige eeuw miljoenen kijkers aan de buis wist te kluisteren. We zien een fragment uit 1995 met onder andere Baldwin Büch en Rosamunde Adelheid.
Jeannette Abbingh, de in een kek turquoise zomerjurkje en bijpassende suède sleehakken geklede, net vijftig geworden presentatrice, die sinds zeven jaar de rol van gastvrouw op zich neemt in het in de loop der decennia tot cultfenomeen uitgegroeide televisieformat Zomergast, slaat haar ene been over het andere. Gezien de gebronsde staat ervan is het niet ondenkbaar dat zij deze speciale televisieavond ergens onder de mediterrane zon heeft voorbereid. De knappe brunette lijkt ietwat gespannen te zijn. Er wordt van haar verwacht dat ze de twee ongeleide projectielen tegenover haar een avond lang in het gareel zal weten te houden; voor zover dat überhaupt al mogelijk is. De presentatrice, die zich voor de kijkers rechts bevindt, wordt gescheiden van haar gesprekspartners door een transparante, ronde tafel waarop niets meer dan enkele A4’tjes ‒ denkelijk het draaiboek van de avond ‒ de drankjes van de presentatrice en haar gasten en de rookwaar van Van Goch.
Zoals gebruikelijk heeft Theo van Goch weinig moeite gedaan voor het optische plaatje. De eindzestiger ziet eruit zoals de Nederlandse tv-kijker hem sinds jaar en dag kent: enigszins morsig, waarbij zijn zwarte bretels, die over zijn vaalgrijze T-shirt bollen, zijn zwaarlijvigheid eerder benadrukken dan maskeren. Ostentatief heeft de rossige regisseur, berucht vanwege zijn steeds weer terugkerende gefulmineer tegen de ‘kleinburgerlijke, betuttelende’ Nederlandse maatschappij, zijn sigaretten en aansteker duidelijk zichtbaar voor de kijkers voor zich uitgestald. Alsof het een statement betreft: aan het eind van de avond is dat pakje leeg! De gedrongen tachtiger Swaab draagt een donkerblauw blazertje en een wit overhemd. De bordeauxrode stropdas zorgt voor het warme accent bij de immer enigszins intimiderend uit zijn ogen loerende, grijsharige holocaustoverlevende – als baby en peuter wist de in 1943 geboren Swaab tezamen met zijn ouders Bergen-Belsen te overleven.
Het theater waarin alles zich zal gaan afspelen is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk te noemen: Abbingh, Van Goch en Swaab bevinden zich op een soort eilandje te midden van een kunstmatig vijvertje, waarin Studio 1 van het Hilversumse Mediapark is omgetoverd. Dat eilandje behelst de rug van een reusachtig nijlpaard, die uit het water oprijst. In feite is het water niet veel dieper dan een of twee decimeters.
Desalniettemin is het smalle bruggetje geen overbodige luxe. Mocht een van de gasten later op de avond geconfronteerd worden met een blaas die op springen staat, dan biedt het de mogelijkheid op zoek te gaan naar het toilet zonder dat daarbij natte sokken en schoenen worden gehaald. Het decor is voorts vrij minimalistisch gehouden. Achter de presentatrice en het gastenkoppel prijkt een reusachtig beeldscherm waarop de tv-fragmenten vertoond zullen worden. De zijwanden zijn voorzien van brede, spiegelende, lamellenachtige, verticale stroken, die de studio in verschillende verwrongen gedaantes laten terugkomen. Al bij al een intrigerend optisch vertrekpunt voor een tv-avond die alles in zich heeft om historisch te worden.
Dit is een voorpublicatie uit Johan van Tilburgs De talkshowcarrousel, paperback, 327 pag., april 2025
